“Đừng chăn dắt và bao cấp tư duy cho trường ĐH”

"Cần mạnh dạn phân cấp cho các trường ĐH, CĐ hơn nữa. Bộ GD-ĐT chỉ tăng cường công tác kiểm định chất lượng giáo dục, kiểm tra là chính chứ không nên "chăn dắt" kiểu cầm tay chỉ việc". Đó là vấn đề được tập trung "mổ xẻ" chiếm nhiều thời gian trong ngày đầu diễn ra hội nghị Hiệu trưởng các trường ĐH, CĐ do Bộ tổ chức ngày 10/5.

Đã phân cấp thì không nên…sợ!

Thực tế, những đổi mới toàn diện giáo dục ĐH Việt Nam, trong đó có nhấn đến việc phân cấp cho các trường ĐH trong tự chủ tài chính đã được nhắc đến cách đây hàng chục năm và không nhận được sự đồng thuận của các nhà quản lý.

Đến nay, những vấn đề này được nhắc lại và có "tín hiệu" khả quan hơn…

Ý kiến mạnh mẽ và cũng nhận được đồng tình của các đại biểu khi GS Trần Hồng Quân, Chủ tịch Hiệp hội các trường ĐH, CĐ ngoài công lập Việt Nam đề xuất: "Hãy để cho các trường có quyền tự chủ cao, tự chịu trách nhiệm trước xã hội; đồng thời, tự xây dựng uy tín của mình để tồn tại và phát triển".

Nhà nước chỉ nên xây dựng chiến lược và kế hoạch chiến lược, không nên xây dựng quá cụ thể, chi tiết rồi áp đặt toàn bộ hệ thống làm theo. Ông Quân phân tích, Bộ nên ngồi ở vị trí cao hơn để làm quản lý nhà nước. Và càng không nên làm thay các trường.

Cùng với đó, một loạt đề xuất được nêu ra.

Phát biểu gần cuối ngày và không trong danh sách đăng ký trước, PGS.TS Quách Đình Liên, Hiệu trưởng trường ĐH Thủy sản bức xúc, vấn đề tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các trường đã đề xuất từ lâu nhưng chưa thấy chuyển động nhiều. Bản thân trường ĐH Thủy sản cũng được phân bổ tài chính, nhưng quá trình thực hiện chi cái gì? chi như thế nào đều phải báo cáo nên thấy rất mất tự chủ.

Mặt khác, khi giao lại có hai khoản "khoản tự chủ" và "khoản không tự chủ" khiến các trường khá gò bó.

Nên chăng, khi các trường được phân bổ tài chính thì việc chi tiêu chỉ nên yêu cầu thực hiện theo pháp luật và những thủ tục nhà nước đã ban hành. Khi đó, trách nhiệm của Hiệu trưởng sẽ nâng lên và sai thì Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm, chứ không nên sợ sai và cái gì cũng yêu cầu phải báo cáo khiến Hiệu trưởng sẽ ỷ lại trong quá trình thực hiện?

Quy mô tăng không đủ bù trượt giá

Một trong những nội dung mà các trường "đòi" quyền tự chủ là chủ động chỉ tiêu tuyển sinh.

"Cách" giao chỉ tiêu tuyển sinh như hiện nay đã "vấp" phải sự phản kháng của nhiều trường ĐH.

GS-TSKH Bùi Văn Ga, Giám đốc ĐH Đà Nẵng phân tích, việc phân bổ chỉ tiêu của Bộ GD-ĐT cho các trường chưa dựa trên tiêu chí mang tính pháp quy. Thực tế, mới chỉ dựa vào đề xuất của các trường, có điều chỉnh chút ít một cách cơ học chứ không kiểm soát chỉ tiêu theo các nguyên tắc phổ biến như lệ sinh viên/giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất/ sinh viên…

GS Ga dẫn dụ, ngân sách Nhà nước cấp cho các trường hàng năm tăng rất ít (tối đa chỉ đạt 2%) không đủ bù đắp trượt giá, càng không đủ để trang trải cho việc tăng lương trong khi quy mô tuyển sinh các trường thường tăng ở mức trung bình 10%/năm, mức trần học phí lại không thay đổi trong một thời gian dài.

Hiệu trưởng trường ĐH dân lập Văn Lang Nguyễn Dũng "kêu" mức học phí như hiện nay không đủ để các trrường đảm bảo chất lượng đào tạo. Với mức học phí thấp như vậy, các trường dân lập phải lo gần như tất cả.

GS Trần Hồng Quân cũng đề xuất, cần xóa bỏ các chế độ tài chính cứng nhắc trói buộc các trường công mà thực hiện khoán ngân sách. Cho phép các trường công tự định thang mức trợ cấp cạnh tiền lương, tự định tiền thù lao cho thầy thỉnh giảng như các trường tư. Tiến tới giao phần lớn cho các trường tự hạch toán, tự lấy thu bù chi, tự chủ về tài chính, về nhân lực.

Bỏ phân biệt trường công – tư

Theo Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Bành Tiến Long, một trong nhiều nhiệm vụ cấp bách giai đoạn tới là phải điều chỉnh cơ cấu trình độ, hệ thống nhà trường, chương trình và quy mô đào tạo.

Trong đó, xây dựng và thực hiện đề án chuyển cơ sở giáo dục ĐH bán công và dân lập sang hoạt động theo cơ chế tư thục hoàn thành vào năm 2010.

Tại hội nghị nhiều trường ĐH dân lập đã nêu những bất cập trong chính sách đầu tư giữa hai loại hình trường công và tư cần có điều chỉnh.

Ông Nguyễn Dũng nêu hai tồn tại có liên quan đến hệ thống giáo dục ĐH. Cụ thể là: Sự ra đời của các trường ngoài công lập góp phần tăng số lượng trường ĐH và ngành đào tạo phát triển nhiều lên nhưng lại chưa có cơ chế đánh giá, chậm thực hiện phân tầng. Việc kiểm định chất lượng đào tạo chậm triển khai đã không kích thích các trường vươn lên…

Thứ hai là quản lý về mặt nhà nước đối với các trường ĐH dân lập còn lúng túng, chủ yếu tập trung vào chấn chỉnh sai sót khi nó đã xảy ra.

Ông Dũng dẫn dụ, sau hơn 10 năm hoạt động, nhiều trường dân lập đã hết sức cố gắng và đã có được cơ ngơi tương đối, đảm bảo chỗ học cho sinh viên, nhưng không có một trường nào đủ quỹ đất để xây dựng một trường ĐH hoàn chỉnh dù chỉ ở mức tối thiểu. Nên chăng, Nhà nước nên nghiên cứu khả năng tham gia góp vốn vào các trường ngoài công lập bằng quỹ đất, các nhà đầu tư góp tiền xây dựng. Đồng thời, các trường có trách nhiệm hoàn trả dần tiền đất chi nhà nước.

Hiệu trưởng trường CĐ Công nghệ thông tin TP.HCM Lê Tuệ cho rằng, không nên có sự phân biệt trong việc cử đi học nước ngoài chỉ ưu tiên các trường công lập. Cần tạo một cơ chế công bằng hơn nữa giữa hai loại hình trường công lập và dân lập. Cuối cùng, Nhà nước nên đầu tư cho vùng sâu, vùng xa mở thêm trường ĐH, CĐ nhằm phát triển nguồn nhân lực tại chỗ.

(Theo VNN)